Ngày 11 tháng 11 năm 2012

Bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc trong tôi


http://a8.vietbao.vn/images/vn888/hot/v2012/20121002-131956-1-031b2ce9127f6e63352dafc2fdceb7f4.jpeg 

HỌC MỖI NGÀY. Huỳnh Như Phương trong bài "Thơ ẩn hiện giữa đời " đã bình thơ  Đỗ Hồng Ngọc: "Cũng như phải đạt đến một sự hoà hợp nào đó giữa “ngã” và “tha”, người ta mới viết được những câu thơ như Đỗ Hồng Ngọc: "Hội An còn ngái ngủ / Mái chùa ôm vầng trăng/ Giật mình nghe tiếng chổi/ Gà gáy vàng trong sương." Tan biến giữa mênh mông, ta còn biết nhận ra mình ở đâu? Chỉ là ở cái giật mình. Và hễ còn giật mình là còn có thơ" . Tôi tâm đắc với Hunh Như Phương về cái giật mình và sẩn hiện giữa đời nhưng Bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc trong tôi không chỉ có thơ mà còn chính cuộc đời phúc hậu, lịch lãm, và tầm nhìn thiền quán. Bạn đọc có thlần tìm tác phẩm ông tại trang này
“Một chút tôi”
Lời ngỏ cho dohongngoc.com


Tôi mù tịt công nghệ thông tin. Tôi cũng không ưa cuộc sống ảo. Dù vẫn biết cụôc sống ngỡ là thực này vẫn chỉ là mộng, huyễn, bào ảnh, sương mai.. Đối với tôi, vi tính là một cái máy đánh chữ, tiện lợi hơn một chút cho việc sửa bài, lưu bài…. dù vẫn kiếm tìm vất vả! Nhưng rồi do nhu cầu nghiên cứu, học hỏi, tôi cũng phải mò mẫm lên mạng lai rai. Bỗng thấy ngày càng nhiều những bài viết, những sách… của mình xuất hiện. Có nhiều chỗ sai sót, nhiều chỗ khuyết danh, tam sao thất bổn! Từ đó, mơ ước có cách nào đó gom góp lại, phân lọai ra, bổ sung thêm… để chính thức thành một tập tư liệu “động”, có thể chia sẻ với mọi người, làm chỗ giao lưu với bạn bè, tương tác với bạn đọc gần xa. Vả lại, thêm tuổi tác, có khi cũng cần thêm chút bận rộn nào chăng?…

Cầu được ước thấy. Một hôm, một người bạn trẻ không quen biết gởi tôi một cái “meo”, nói em đọc tôi từ hồi còn nhỏ trên Mực Tím, nay muốn đến thăm. Trò chuyện một lúc mới hay em chuyên về công nghệ thông tin, sẵn sàng giúp tôi làm một trang web riêng mình, tập hợp các bài víêt lại, làm chỗ trao đổi giao lưu, và có thể trở thành một nơi tham vấn, tư vấn sức khỏe cho bạn bè khi cần đến… Và rồi chỉ vài hôm sau, đã thấy xuất hiện dohongngoc.com coi cũng ngồ ngộ. Tôi nói muốn trang web của mình nghiêm túc, vì là một thầy thuốc, tôi phải chịu trách nhiệm về những gì mình viết, mình hướng dẫn chuyên môn. Dĩ nhiên, bên cạnh đó, có phần văn học, bay bổng hơn và phần đạo học, trầm lắng, vốn là những điều tôi vẫn đang sống và viết.
Hình như theo “truyền thống” của một trang nhà, tôi phải viết đôi lời tự giới thiệu: “About me” mới là phải phép. Tôi lần lữa mãi. Biết viết gì đây? Rồi nghĩ rằng hay là gom góp vài tư liệu đâu đó thành “Một chút tôi” cũng hay, một cơ hội để làm quen nhau vậy. Sẻ chia, ấy chính là hạnh phúc.
BS Đỗ Hồng Ngọc
Saigon, tháng 5. 2009
Trang nhà của Bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc

Bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc: “Trái chín
bao giờ chẳng ngọt hơn trái xanh”

SGTT. Không chỉ dày công nghiên cứu để viết nên những trang sách đầy thấu hiểu với các bà mẹ sinh con đầu lòng, với tuổi mới lớn, BS Đỗ Hồng Ngọc còn là người “khai tâm” cho tuổi xế bóng với nhiều tác phẩm như  Gió heo may đã về, Già ơi… chào bạn, Gươm báu trao tay… Nhân ngày Quốc tế người cao tuổi, ông đã dành cho Sài Gòn Tiếp Thị cuộc trò chuyện thú vị về vị ngọt của tuổi già.

>> 5 điều giúp bạn sống vui khỏe mỗi ngày >> 7 bí quyết để sống vui khỏe


Ông có hụt hẫng khi phải đối diện với tuổi già?

Ủa, có cái cột mốc đó ư? Về sinh học thì người ta đã già đi từ hồi mười tám đôi mươi. Mỗi bộ phận cơ thể già mỗi cách, sớm muộn khác nhau. À, tôi cũng có về hưu. Nhưng đó là chuyện của Nhà nước. Về hưu tôi còn nhiều việc hơn để làm.
Với hai tác phẩm Gió heo may đã về, Già ơi… chào bạn, ông muốn mang lại cho độc giả điều gì? Nhìn từ góc độ tâm sinh lý, làm sao có thể bước vào tuổi già cho thật “ngọt”?
Già nào bước vào mà chẳng “ngọt”? Trái chín bao giờ chẳng ngọt hơn trái xanh? Dù sao Gió heo may đã về, Già ơi… chào bạn, tôi viết là để học, rồi chia sẻ với bạn bè để bước vào tuổi già cho “ngọt hơn” thế thôi! Bây giờ nghe nói có thứ hoá chất làm cho trái cây tươi tắn lâu dài (nhưng bên trong thì thối rữa), nếu dùng cho con người thì cũng sẽ giống vậy thôi! Sinh – lão – bệnh – tử là chuyện tất yếu của kiếp người mà!

Bác sĩ đánh giá như thế nào về xu hướng nhiều người trẻ hiện nay rất thực tế, biết chuẩn bị cho mình những kỹ năng, điều kiện sống và chăm chút cho đời sống tâm linh để đón nhận tuổi già?
Thực tế là cần thiết. Lãng mạn thì nguy. Thời tôi khác: một túp lều tranh hai quả tim vàng là đủ. Bây giờ nhiều gia đình một con, single- mom, single-dad hơi nhiều. Không lo trước thì ai lo cho? Nhưng tôi cũng ngạc nhiên thấy nhiều bạn trẻ đôi mươi ngày nay mà “nội công thâm hậu”, hiểu những vấn đề tâm linh rất sâu sắc. Và mừng thay, họ có lối sống hạnh phúc, trừ một số ít dị đoan mê tín thì không hay!

Theo ông, làm thế nào để… trẻ vĩnh viễn?

Có người nói không có cái gọi là tuổi già vì khi 20 – 30 tuổi, người ta còn quá trẻ; 30 – 40 đang trẻ; 40 – 50 hãy còn trẻ; 50 – 60 trẻ không ngờ; 60 – 70 trẻ lạ lùng và trên 70 thì trẻ vĩnh viễn… Có lẽ đó là lúc người ta sống không có thời gian, người ta biết sống trong từng sát na của hiện tại. Nghiên cứu cho thấy để có một tuổi “trẻ vĩnh viễn”, cần: biết chấp nhận thực tế, thấy già là chuyện tất yếu, đương nhiên. Chấp nhận điều kiện sống hiện tại (dù kém xa với mong ước). Có ký ức tốt đẹp về tuổi thơ và tuổi thanh niên. Tự chủ sắp xếp cuộc sống, không bị áp đặt. Được xã hội và gia đình chấp nhận, tôn trọng. Tham gia các hoạt động hữu ích theo sức mình. Vui vẻ với các cách giải trí của lứa tuổi, với bạn bè, con cháu. Hài lòng với cuộc sống lứa đôi. Sức khoẻ tương đối tốt. Tài chính ổn định, đủ đáp ứng nhu cầu thiết yếu.

Học giả Nguyễn Hiến Lê đã viết về ông: “Một bác sĩ mà là một thi sĩ thì luôn luôn làm cho chúng ta ngạc nhiên một cách thú vị…” Triết lý sống nào giúp ông mãi là một người trẻ lạ lùng?

Sống trong phút giây hiện tại, ở đây và bây giờ. Dĩ nhiên, không phải là trốn chạy tuổi già mà hiểu nó, chấp nhận nó, thưởng thức nó. Khi biết “enjoy” nó thì quả có nhiều điều thú vị để khám phá. Một người 60, tiếc mãi tuổi 45 của mình thì khi 75, họ sẽ tiếc mãi tuổi 60, rồi khi 80, họ sẽ càng tiếc 75! Ta đang ở tuổi nào thì nhất định tuổi đó phải là tuổi đẹp nhất rồi, không thể có tuổi nào đẹp hơn nữa!

Cho tuổi già một tài khoản riêng


Người mẹ 57 tuổi của tôi luôn tâm sự với con cháu rằng bà muốn khi về già có một nơi yên tĩnh như chùa chiền hoặc viện dưỡng lão để sinh sống, con cháu không phải quá lo lắng cho bố mẹ. Tuy nhiên, với bổn phận làm con, tôi nghĩ rằng phụng dưỡng cha mẹ già không chỉ là trách nhiệm của con cháu mà đó còn là cách để con cháu thể hiện sợi dây tình cảm với bậc sinh thành. Lựa chọn nơi sinh sống khi về già là quyền của bố mẹ, nhưng con cái phải luôn quan tâm đến cha mẹ mình. Người cao tuổi luôn cần nhất là sự quan tâm về tinh thần. Ở mỗi giai đoạn thì mỗi sự quan tâm, chăm sóc của con người dành cho con người có những đặc thù khác nhau. Ví như ngày xưa thì có câu “trẻ cậy cha, già cậy con”. Nhưng thời buổi này thì người già cũng có thể sống độc lập nếu họ đã lập kế hoạch cho tuổi già trước đó khoảng chục năm. Ở tuổi của tôi mà đã lên kế hoạch cho tuổi già thì có lẽ nhiều người sẽ cho rằng vội vàng quá. Nhưng kế hoạch đó chưa bao giờ thừa. Bên cạnh các tài khoản cho tổ ấm riêng, dành nuôi dưỡng con cái ăn học, bạn cần lập một khoản tiết kiệm riêng cho mai sau của mình. Không phải sớm quá đâu, vì đến lúc bạn không còn làm việc nữa, ít nhất khoản tiết kiệm đó giúp vợ chồng già đủ cơ hội đi du lịch nhiều nơi, đủ nuôi sống bản thân, không quá dựa dẫm con cháu. Bên cạnh tạo một tài khoản riêng, chúng ta cần thiết lập cho mình những kỹ năng gọi là “sống một mình khi về già”, như kỹ năng tự sơ cứu, xoay xở mọi việc bằng hai bàn tay. Và quan trọng nhất là tập làm quen với cảm giác một mình khi không còn người thân bên cạnh, hay nói đúng hơn đó là sống vui với nỗi cô đơn bằng cách tìm niềm vui khác cho tuổi già.

Hãy chào tuổi già bằng một nụ cười
Ở giai đoạn nào con người ta cũng cần lập kế hoạch cho giai đoạn tiếp theo. Tuổi già cũng vậy, cũng cần có bước chuẩn bị từ lúc bước sang tuổi 40, 45. Nhất là với đặc điểm của tình hình hiện nay, nhiều người tình nguyện xây dựng tổ ấm theo kiểu cha–mẹ đơn thân, thì hẳn họ sẽ dễ dàng chấp nhận tuổi già trong tư thế độc thân. Có thể chúng ta sẽ cảm giác một chút trống trải, cô đơn, chẳng dễ chịu gì khi “về vườn”. Nếu chuẩn bị sẵn thì chúng ta sẽ vượt qua cảm giác kia một cách dễ dàng. Sự chuẩn bị đó là một tài khoản tiết kiệm, những đối phó sẽ gặp phải và cách vượt qua thế nào. Mỗi người sẽ có một ứng phó riêng. Với tôi thì sẽ làm những việc mà khi trẻ chưa có điều kiện, như những chuyến du lịch xa gần, hoạt động thiện nguyện ở các tổ chức cho người kém may mắn, trẻ bất hạnh, học khiêu vũ, các môn thể thao cho người già... rất nhiều thứ cho chúng ta làm đấy! Đừng nghĩ rằng tuổi già là giai đoạn không còn ích lợi, mà đó chính là thời gian cho chúng ta nghỉ ngơi, làm những việc mình thích, cho chính mình. Sống lạc quan là một cách làm cho tuổi già đẹp hơn.

Thơ ẩn hiện giữa đời

 Huỳnh Như Phương

            Không kể những bài thơ đầu tay thuở học trò, chỉ tính từ tác phẩm đầu tiên đăng trên tạp chí Bách khoa ở Sài Gòn năm 1960, đời thơ Đỗ Hồng Ngọc đến nay đã tròn nửa thế kỷ. Nửa thế kỷ với bốn tập thơ giữa những khoảng cách khá xa nhau: Tình người (1967), Thơ Đỗ Nghê (1973), Giữa hoàng hôn xưa (1993), Vòng quanh (1997), Đỗ Hồng Ngọc gây cho chúng ta cảm tưởng ông là một nhà thơ thoắt ẩn, thoắt hiện, ẩn mà hiện, hiện mà ẩn. Có phải vì cái tên Đỗ Hồng Ngọc đã quá nổi tiếng với tư cách một tiến sĩ y khoa đã phần nào che mờ tác giả như một nhà thơ? Hay là vì chính những tác phẩm bàn về y học, thiền học của ông, với chất thơ bàng bạc trong đó, cũng mang đủ những phẩm chất thi ca, cho nên người đọc không còn phân biệt ở ông đâu là nhà thơ, đâu là thiền giả và đâu là bác sĩ của tuổi thơ?
             Tiếng Việt mình có những từ đồng âm thật là tuyệt diệu: thơ, tuổi thơ, trẻ thơ, ngây thơ, tình thơ, ngày thơ…, những từ khác nghĩa mà thật gần nghĩa, cộng hưởng vào nhau. Đọc Đỗ Hồng Ngọc từ gần 40 năm trước, tôi nhận ra rằng tất cả những “thơ” đó đều hiện diện trong thơ văn ông. Thì đây, hãy đọc lại một khổ thơ ông viết về Mũi Né năm 1970:
                             Mũi Né ơi người xưa đã xa
                             Mùa ơi gió bấc nhớ không ngờ
                             Năm nay người có về ăn Tết
                             Có ngậm ngùi nghe chút ấu thơ…
              Chút ấu thơ lúc nào cũng làm ta ngậm ngùi, đó là một nét thuộc về phong cách Đỗ Hồng Ngọc. Hồn thơ này nhạy cảm với những gì đã qua, những gì đã xa, biết là mất mà không tin là mất, vẫn có thể níu kéo được, vẫn có thể gìn giữ được, bằng kỷ niệm, bằng tình yêu và bằng chính thơ ca:
      • Mùa xuân mừng tuổi thơm tho áo
Nắng cũng vàng phai ngày cũng xa.
      • Lòng em biết có ngàn xưa cũ
Hay cũng mòn phai theo bóng trăng.
      • Hoa vàng đã rụng đầy sân vắng
Tình cũng ngùi phai theo tháng năm.
             Đỗ Hồng Ngọc chọn thơ ca và chọn nhi khoa là phải lắm. Ông chăm sóc thơ như chăm sóc tuổi thơ và chăm sóc tuổi thơ như chăm sóc mầm thơ. Ông không xem thơ như mục đích tự thân, cũng không xem thơ như một công cụ, mà để thơ tựa vào cuộc đời, tựa vào tình người. Câu thơ của ông chan hoà, giản dị, như tự bật ra từ trái tim, và khi thấy lòng mình đã lên tiếng vừa đủ, thì thơ ông nhẹ nhàng rút lui hay ẩn mình trong khói sóng.
            Cung cách “ẩn mình” đó là cách hiện diện của thơ Đỗ Hồng Ngọc ngay từ trước 1975, khi ông chọn bút hiệu ghép từ họ cha và họ mẹ (Đỗ Nghê) và chọn hình thức phổ biến hạn chế bằng ronéotypé. Trong hồi ký Những chuyến ra đi, nhà văn Lữ Phương nhắc đến kỷ niệm về những câu thơ mà cho đến nay ông vẫn không hề biết tác giả là ai: “Một ông thầy dạy Pháp văn tên Nguyễn Khánh Long ở kế bên nhà tôi, trước khi bắt đầu giờ học đã đọc cho học sinh chép bài thơ đem từ Sài Gòn về, không biết ai là tác giả, ca ngợi Quách Thị Trang bị bắn chết trong một cuộc biểu tình chống Ngô Đình Diệm trước chợ Bến Thành, trong đó những câu tôi còn nhớ được:
                             Có cần gì một con đường mang tên em
                             Một công trường hay một hoa viên
                             Vì tên em đã lồng khung tuổi trẻ
                             Vì tên em không còn là một tên riêng…”
           Đây chính là bài Em còn sống mãi Đỗ Nghê viết năm 1964, lần đầu in báo Tình thương, sau được Kiên Giang Hà Huy Hà đăng lại trên báo Điện tín.
           Riêng người viết bài này, thì lần đầu tiên đọc và thuộc thơ Đỗ Nghê là qua trung gian của báo chí và âm nhạc. Đó là những câu thơ biểu hiện hơi thở và mùi vị Phan Thiết mà Thu Thuỷ trích dẫn trong một bài giới thiệu trên nhật báo Chính luận (1974): Chân run rẩy cát bờ Thương Chánh/ Gió ở đâu về thơm bước khuya… Trong bài giới thiệu đó, Thu Thuỷ tán đồng nhận xét của Lữ Kiều, một bạn văn và đồng môn của Đỗ Hồng Ngọc, rằng hai tố chất chủ đạo của người và thơ Đỗ Nghê là nghiêm túc và đôn hậu. Đó còn là bài Lời ru do Miên Đức Thắng phổ thơ Đỗ Nghê, một bài hát “thật chua xót và cũng thật dữ dội”, như Thế Uyên nhận xét. Chính Lời ru là một trong ba ca khúc phản chiến đã khiến chính quyền Việt Nam Cộng hòa đưa Miên Đức Thắng ra toà với bản án năm năm khổ sai:
                                     Rất nhiều đêm rất nhiều đêm
                                     Tôi vỗ về tôi thủ thỉ
                                     Ngủ đi con ngủ đi con
                                     Ngày mai rồi khôn lớn
                                     Cầm súng với cầm gươm.
                                     Ngủ đi con ngủ đi con
                                     Ngày mai rồi khôn lớn
                                     Giết bạn bè anh em
                                     Ngủ cho ngon ngủ cho ngon
                                     Ngày mai rồi khôn lớn
                                     Bán nước mà làm quan.
            Cùng với hai bài thơ Em còn sống mãi Lời ru nói trên, Thư cho bé sơ sinh tạo ra một “thế chân vạc” cho vị trí của thơ Đỗ Nghê, khiêm tốn mà riêng biệt, trong thơ đô thị miền Nam thời chiến. Rõ ràng là Đỗ Nghê có mặt trong dòng thơ tranh đấu lúc đó như một chọn lựa: chính ông đã từng thuyết trình về đề tài này ở Đại học Y khoa Sài Gòn năm 1964, như Nguiễn Ngu Í tường thuật trên tạp chí Bách khoa. Nhưng với bài Thư cho bé sơ sinh, ngòi bút Đỗ Nghê không chỉ tranh đấu cho hoà bình như một lẽ phải đương nhiên, mà còn suy ngẫm về thân phận con người trong một thời buổi nhiễu nhương và phả hơi ấm tình yêu con người trong một ngôn ngữ hiện đại.
                        Khi em cất tiếng khóc chào đời
                       Anh đại diện đời chào em bằng nụ cười
                       Lớn lên nhớ đừng hỏi tại sao có kẻ cười người khóc
                       Trong cùng một cảnh ngộ nghe em.
                       …
                        Anh đã không quên buộc étiquette vào tay em
                        Em được dán nhãn hiệu từ giây phút ấy
                        Nhớ đừng tự hỏi tôi là ai khi lớn khôn
                        Cũng đừng ngạc nhiên sao đời nhiều nhãn hiệu…
             Thật kỳ lạ, ở tuổi 25, Đỗ Hồng Ngọc đã tự đặt cho mình một cột mốc thơ ca mà chính ông không dễ gì vượt qua. Ni sư Giải Nghiêm có lý khi cho rằng nhiều bài thơ và bài viết của Đỗ Hồng Ngọc về sau này dường như là một sự nối dài Thư cho bé sơ sinh.
             Thư cho bé sơ sinh còn đặc trưng cho thơ Đỗ Hồng Ngọc ở điểm này: tác giả khai thác nhiều khía cạnh tương phản của đời sống: tiếng khóc và nụ cười, màu sáng và màu tối, thực chất và nhãn hiệu, cái bé bỏng nhỏ nhoi và cuộc đời rộng lớn; nhưng không đẩy nó vào thế đối lập mà đưa những tương phản đó thành những hợp thể. Phải chăng đây cũng là dấu ấn của lý tưởng hoà hợp trong thơ ông sau này, khi ông viết những bài thơ mang hơi thở thế sự hay mang tâm thức thiền học.
             Giữa hoàng hôn xưa Vòng quanh là một giai đoạn mới của thơ Đỗ Hồng Ngọc. Quả là một nghịch lý, khi hồn thơ mở ra những không gian mới, nó lại vẫn không thôi chịu sức hút của kỷ niệm. Cho nên, trong tuyển thơ này, tác giả cố ý để lẫn lộn những bài thơ của những thời kỳ khác nhau để bạn đọc cảm nhận được sự chan hoà của quá khứ và hiện tại, của chất “nghiêm túc” và  đôn hậu, lý tưởng và lãng mạn, của đau thương và hy vọng.
             Có thể nói Đỗ Hồng Ngọc là người nhặt thơ của chính mình đánh rơi trên những ngả đường. Đọc Giữa hoàng hôn xưa, ta tưởng chừng như nhà thơ để lại trái tim mình nơi những góc phố, những bến thuyền của thị xã Phan Thiết mà tuổi trẻ ông đã đi qua. Đến tập Vòng quanh, Đỗ Hồng Ngọc nhặt tiếp một lẵng thơ từ những chân trời xa: dưới một vầng trăng Boston, vào một muà tuyết Montréal hay trong màu nắng toả sáng vườn Luxembourg – nơi từng in dấu chân bao văn nhân thi sĩ. Thì ra chuyến đi nào cũng là một cuộc hành hương trên cõi đời này. Một lúc nào đó, dường như Đỗ Hồng Ngọc ngộ ra rằng đâu có phải mình đang đi mà chính là thời gian bước đi trong mình, bước đi qua những sợi tóc không còn xanh, bước đi qua kỷ niệm, bước đi qua nhớ thương.
            Và như vậy thời gian không còn gợi lên niềm sợ hãi. Ngày tháng cứ trôi đi, đó là quyền lực của tạo hoá. Còn con người cũng biết cách biến tình yêu và niềm tin của mình thành “quyền lực”. Tin rằng một cái gì đã hiện hữu thì không thể nào là hư vô. Đó là niềm tin của nhà thơ khi cầu nguyện cho hình ảnh thân yêu đã chia lìa bước ra từ một phim trường hay hiện về trên màn hình vi tính.
            Thật ra, ý hướng thiền học và cảm xúc tâm linh đã ươm mầm trong thơ Đỗ Hồng Ngọc từ rất sớm. Nhưng phải qua những trải nghiệm nào đó về cuộc đời, người ta mới có thể nghĩ sâu về Tâm kinh như tác giả Nghĩ từ trái tim. Cũng như phải đạt đến một sự hoà hợp nào đó giữa “ngã” và “tha”, người ta mới viết được những câu thơ như Đỗ Hồng Ngọc:
                                  Hội An còn ngái ngủ
                                  Mái chùa ôm vầng trăng
                                  Giật mình nghe tiếng chổi
                                  Gà gáy vàng trong sương.
             Tan biến giữa mênh mông, ta còn biết nhận ra mình ở đâu? Chỉ là ở cái giật mình. Và hễ còn giật mình là còn có thơ. 
HUỲNH NHƯ PHƯƠNG

Không có nhận xét nào: